Οι ανεξόφλητες εμπορικές απαιτήσεις επηρεάζουν άμεσα τη ρευστότητα μιας επιχείρησης. Η κατάλληλη νομική ενέργεια δεν είναι ίδια σε κάθε υπόθεση: εξαρτάται από τη σύμβαση, τα διαθέσιμα έγγραφα, την αμφισβήτηση της οφειλής, την παραγραφή και τη φερεγγυότητα του οφειλέτη.

Το νομικό πλαίσιο: ο Ν. 4152/2013

Η υποπαρ. Ζ.3 του Ν. 4152/2013, με την οποία ενσωματώθηκε η Οδηγία 2011/7/ΕΕ, εφαρμόζεται σε πληρωμές που αποτελούν το αντάλλαγμα εμπορικών συναλλαγών μεταξύ επιχειρήσεων ή μεταξύ επιχειρήσεων και δημόσιων αρχών. Δεν εφαρμόζεται αδιακρίτως σε κάθε χρηματική οφειλή.

Όταν ο πιστωτής έχει εκπληρώσει τις συμβατικές και νόμιμες υποχρεώσεις του και δεν έλαβε εμπρόθεσμα το οφειλόμενο ποσό, δικαιούται, υπό τις προϋποθέσεις του νόμου, τόκο υπερημερίας χωρίς να απαιτείται προηγούμενη όχληση. Το νόμιμο επιτόκιο υπερημερίας ισούται με το εφαρμοζόμενο επιτόκιο αναφοράς προσαυξημένο κατά οκτώ ποσοστιαίες μονάδες. Επειδή το επιτόκιο αναφοράς μεταβάλλεται ανά εξάμηνο, δεν είναι ασφαλές ένα άρθρο διαρκούς χρήσης να αναφέρει σταθερό συνολικό ποσοστό.

Ο πιστωτής δικαιούται επίσης την κατ’ αποκοπή αποζημίωση των 40 ευρώ για έξοδα είσπραξης και, εφόσον αποδεικνύονται και είναι εύλογα, πρόσθετα έξοδα είσπραξης πέρα από το ποσό αυτό.

Αν δεν έχει οριστεί συμβατική προθεσμία, ο τόκος αρχίζει κατά κανόνα μετά την πάροδο 30 ημερολογιακών ημερών από το χρονικό σημείο που ορίζει ο νόμος, όπως η παραλαβή του τιμολογίου ή των αγαθών ή υπηρεσιών. Στις συναλλαγές μεταξύ επιχειρήσεων μπορεί να συμφωνηθεί προθεσμία μεγαλύτερη των 60 ημερών μόνο εφόσον προβλέπεται ρητά και δεν είναι κατάφωρα καταχρηστική για τον πιστωτή. Για τις δημόσιες αρχές ισχύουν ειδικότεροι κανόνες και περιορισμένες εξαιρέσεις.

Στάδιο 1: Εξώδικη όχληση

Η εξώδικη όχληση δεν είναι πάντοτε νόμιμη προϋπόθεση για τη γένεση τόκου υπερημερίας ή για την προσφυγή στο δικαστήριο. Παραμένει, όμως, σημαντικό εργαλείο, επειδή:

• προσδιορίζει με σαφήνεια την απαίτηση και την αιτία της,
• τάσσει συγκεκριμένη προθεσμία πληρωμής,
• αποδεικνύει την επικοινωνία των μερών και
• μπορεί να αποτελέσει αφετηρία διαπραγμάτευσης ή ρύθμισης.

Η απλή εξώδικη όχληση δεν διακόπτει γενικά την παραγραφή. Διακοπή μπορεί να επέλθει, μεταξύ άλλων, με αναγνώριση της αξίωσης από τον οφειλέτη ή με άσκηση του κατάλληλου ενδίκου βοηθήματος, σύμφωνα με τις διατάξεις του Αστικού Κώδικα.

Στάδιο 2: Διαταγή πληρωμής

Η διαταγή πληρωμής είναι δυνατή όταν η χρηματική απαίτηση και το οφειλόμενο ποσό αποδεικνύονται με δημόσιο ή ιδιωτικό έγγραφο και συντρέχουν οι λοιπές προϋποθέσεις των άρθρων 623 επ. ΚΠολΔ. Ένα τιμολόγιο που έχει εκδοθεί μονομερώς από τον πιστωτή δεν αρκεί πάντοτε από μόνο του. Συνήθως εξετάζονται συνδυαστικά η σύμβαση, οι παραγγελίες, τα δελτία αποστολής ή παραλαβής, η αλληλογραφία, τυχόν αναγνώριση υπολοίπου και κάθε άλλο έγγραφο που αποδεικνύει την απαίτηση.

Από την 1η Μαΐου 2026, οι αιτήσεις για διαταγή πληρωμής υπάγονται στο νέο σύστημα έκδοσης από δικηγόρους που περιλαμβάνονται στους ειδικούς καταλόγους, σύμφωνα με τις τροποποιήσεις του Ν. 5221/2025 και τις κανονιστικές πράξεις εφαρμογής του. Η διαταγή εξακολουθεί να αποτελεί εκτελεστό τίτλο και ο καθ’ ου διαθέτει ανακοπή μέσα στη νόμιμη προθεσμία.

Η μη άσκηση της πρώτης ανακοπής δεν πρέπει να περιγράφεται απλουστευτικά ως άμεση «τελεσιδικία». Ο ΚΠολΔ προβλέπει ειδικό μηχανισμό δεύτερης επίδοσης και νέα προθεσμία ανακοπής, μετά την άπρακτη πάροδο της οποίας η διαταγή πληρωμής αποκτά δύναμη δεδικασμένου.

Στάδιο 3: Αγωγή

Η αγωγή είναι η κατάλληλη οδός όταν η απαίτηση δεν αποδεικνύεται με τα έγγραφα που απαιτούνται για διαταγή πληρωμής ή όταν η διαφορά απαιτεί πλήρη δικαστική διερεύνηση. Η ύπαρξη αμφισβήτησης από τον οφειλέτη δεν αποκλείει αφ’ εαυτής τη διαταγή πληρωμής, εφόσον η απαίτηση αποδεικνύεται εγγράφως. Αντίστοιχα, η αγωγή δεν αποτελεί αναγκαστικά «έσχατη λύση», αλλά διαφορετική διαδικαστική επιλογή.

Παραγραφή: μην αφήνετε τον χρόνο να δουλεύει υπέρ του οφειλέτη

Δεν υπάρχει ενιαίος χρόνος παραγραφής για όλες τις απαιτήσεις μεταξύ επιχειρήσεων. Πολλές απαιτήσεις εμπόρων, κατασκευαστών ή επαγγελματιών για εμπορεύματα, εργασίες ή υπηρεσίες υπάγονται στην πενταετή παραγραφή του άρθρου 250 ΑΚ. Κατά το άρθρο 253 ΑΚ, η παραγραφή αυτή αρχίζει με τη λήξη του έτους μέσα στο οποίο γεννήθηκε η αξίωση και ήταν δυνατή η δικαστική επιδίωξή της. Άλλες απαιτήσεις μπορεί να υπάγονται στη γενική εικοσαετή παραγραφή ή σε ειδικότερη, βραχύτερη προθεσμία.

Η παραγραφή πρέπει να υπολογίζεται για κάθε τιμολόγιο και κάθε νομική βάση χωριστά. Ιδιαίτερη σημασία έχουν τυχόν αναγνώριση χρέους, διακανονισμός, μερική καταβολή και δικαστικές ενέργειες.

Πρακτικές συμβουλές για επιχειρήσεις

• Τηρείτε γραπτή τεκμηρίωση για την παραγγελία, την παράδοση, την αποδοχή και την τιμολόγηση.
• Διαφυλάσσετε κάθε έγγραφο ή ηλεκτρονική επικοινωνία από την οποία προκύπτει αναγνώριση της οφειλής ή του υπολοίπου.
• Ελέγχετε την παραγραφή πριν από παρατεταμένες διαπραγματεύσεις ή διαδοχικές ανεπίσημες οχλήσεις.
• Εξετάζετε εγκαίρως τη φερεγγυότητα του οφειλέτη και τη δυνατότητα ουσιαστικής εκτέλεσης ενός εκτελεστού τίτλου.
• Προβλέπετε στις συμβάσεις σαφή ημερομηνία πληρωμής και όρους υπερημερίας συμβατούς με τις αναγκαστικού δικαίου διατάξεις.

Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

Χρειάζεται πάντοτε εξώδικο πριν από τη δικαστική διεκδίκηση;

Όχι. Μπορεί να είναι χρήσιμο ή να απαιτείται από ειδικό συμβατικό όρο, αλλά δεν αποτελεί γενική προϋπόθεση για κάθε αγωγή ή διαταγή πληρωμής.

Αρκεί το τιμολόγιο για διαταγή πληρωμής;

Όχι πάντοτε. Απαιτείται έγγραφη απόδειξη της απαίτησης και του ποσού της, η οποία συνήθως προκύπτει από συνδυασμό εγγράφων.

Ποιος εκδίδει πλέον τη διαταγή πληρωμής;

Για τις αιτήσεις που υπάγονται στο νέο καθεστώς από 1η Μαΐου 2026, η έκδοση ανατίθεται σε δικηγόρο ειδικού καταλόγου, κατά τη διαδικασία που προβλέπει ο νόμος.

Είναι όλες οι εμπορικές απαιτήσεις πενταετείς;

Όχι. Η παραγραφή εξαρτάται από τη φύση και τη νομική βάση της απαίτησης. Η πενταετία είναι συχνή, αλλά όχι καθολική.

Μπορεί να ζητηθεί η αποζημίωση των 40 ευρώ;

Ναι, στις εμπορικές συναλλαγές που εμπίπτουν στον Ν. 4152/2013 και εφόσον ο οφειλέτης βρίσκεται σε υπερημερία.

Το συμπέρασμα

Η αποτελεσματική είσπραξη ληξιπρόθεσμων εμπορικών απαιτήσεων προϋποθέτει έγκαιρο έλεγχο των εγγράφων, της παραγραφής και της οικονομικής κατάστασης του οφειλέτη. Το εξώδικο, η διαταγή πληρωμής και η αγωγή δεν αποτελούν υποχρεωτικά διαδοχικά στάδια· επιλέγονται με βάση τα δεδομένα της συγκεκριμένης απαίτησης.