Ένα από τα πιο πιεστικά ζητήματα που προκύπτουν όταν διακόπτεται η έγγαμη συμβίωση είναι το «ποιος μένει στο σπίτι». Η ελληνική νομοθεσία προβλέπει ειδική ρύθμιση για την οικογενειακή στέγη στο άρθρο 1393 του Αστικού Κώδικα. Η διάταξη αφορά το χρονικό διάστημα της διάστασης, όσο ο γάμος εξακολουθεί να υφίσταται, και επιτρέπει στο δικαστήριο να παραχωρήσει τη χρήση της κατοικίας στον έναν σύζυγο, ακόμη και αν ιδιοκτήτης είναι ο άλλος. Μετά τη λύση του γάμου, όμως, η νομική βάση της παραμονής στην κατοικία πρέπει να εξετάζεται διαφορετικά.
Τι Είναι η Οικογενειακή Στέγη
Ως οικογενειακή στέγη νοείται το ακίνητο που χρησίμευε ως κύρια κοινή κατοικία των συζύγων κατά τη διάρκεια της έγγαμης συμβίωσης. Δεν είναι απαραίτητο να ανήκει στους συζύγους· μπορεί να είναι μισθωμένο ή να χρησιμοποιείται με άλλη νόμιμη αιτία.
Η έννοια αφορά την πραγματική κύρια κατοικία και όχι, κατά κανόνα, μια δευτερεύουσα κατοικία ή ένα εξοχικό. Η ύπαρξη τέκνων δεν αποτελεί προϋπόθεση για την εφαρμογή της διάταξης, αλλά το συμφέρον τους, όταν υπάρχουν, αποτελεί ρητό και ιδιαίτερα σημαντικό κριτήριο για το δικαστήριο.
Τι Προβλέπει το Άρθρο 1393 ΑΚ
Σε περίπτωση διακοπής της έγγαμης συμβίωσης, το δικαστήριο μπορεί, εφόσον το επιβάλλουν λόγοι επιείκειας ενόψει των ειδικών συνθηκών κάθε συζύγου και του συμφέροντος των τέκνων, να παραχωρήσει στον έναν σύζυγο την αποκλειστική χρήση ολόκληρης ή μέρους της οικογενειακής στέγης.
Η παραχώρηση μπορεί να γίνει ανεξάρτητα από το ποιος σύζυγος είναι κύριος του ακινήτου ή έχει απέναντι στον κύριο το δικαίωμα χρήσης του. Επομένως, ακόμη και αν το ακίνητο ανήκει αποκλειστικά στον έναν σύζυγο, το δικαστήριο μπορεί να παραχωρήσει τη χρήση του στον άλλον κατά τη διάρκεια της διάστασης.
Η ρύθμιση δεν μεταβιβάζει την κυριότητα ούτε δημιουργεί μόνιμο δικαίωμα επί του ακινήτου. Πρόκειται για ειδική, προσωρινή ρύθμιση της χρήσης του, η οποία αποκλίνει από τους γενικούς κανόνες του εμπράγματου και του ενοχικού δικαίου για όσο διάστημα συντρέχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις.
Ποια Κριτήρια Εξετάζει το Δικαστήριο
Η παραχώρηση της οικογενειακής στέγης δεν είναι αυτόματη. Το δικαστήριο εξετάζει συνολικά τις περιστάσεις της συγκεκριμένης υπόθεσης και ιδίως:
- Το συμφέρον των τέκνων, τον τόπο διαμονής τους, τις ανάγκες της καθημερινής τους φροντίδας και τη σημασία διατήρησης ενός σταθερού οικείου περιβάλλοντος.
- Την οικονομική και επαγγελματική κατάσταση κάθε συζύγου.
- Την ηλικία, την κατάσταση της υγείας και τις στεγαστικές ανάγκες κάθε πλευράς.
- Τη δυνατότητα καθενός να εξασφαλίσει άλλη κατάλληλη κατοικία.
- Τις συνθήκες υπό τις οποίες διακόπηκε η συμβίωση, στον βαθμό που επηρεάζουν την ασφαλή και ομαλή χρήση της κατοικίας.
- Κάθε άλλο πραγματικό περιστατικό που συνδέεται με λόγους επιείκειας.
Δεν υπάρχει αυτόματο δικαίωμα παραμονής λόγω φύλου ούτε αποκλειστικά λόγω κυριότητας του ακινήτου. Η κρίση του δικαστηρίου είναι εξατομικευμένη. Η υπαιτιότητα για τη διάσπαση της έγγαμης συμβίωσης δεν αποτελεί από μόνη της αποφασιστικό κριτήριο, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι περιστατικά βίας ή επικίνδυνης συμπεριφοράς δεν λαμβάνονται υπόψη.
Ο Προσωρινός Χαρακτήρας της Ρύθμισης
Η ρύθμιση του άρθρου 1393 ΑΚ έχει προσωρινό χαρακτήρα, επειδή συνδέεται με την ύπαρξη του γάμου και τη διακοπή της συμβίωσης. Μπορεί να ισχύει για ολόκληρο το διάστημα της διάστασης ή για μικρότερο χρονικό διάστημα, ανάλογα με το περιεχόμενο της δικαστικής απόφασης.
Δεν πρέπει, πάντως, να συγχέεται ο προσωρινός χαρακτήρας του ουσιαστικού δικαιώματος με τη διαδικασία των ασφαλιστικών μέτρων. Η χρήση της οικογενειακής στέγης μπορεί να ρυθμιστεί τόσο στο πλαίσιο κύριας δίκης όσο και προσωρινά με ασφαλιστικά μέτρα.
Η απόφαση υπόκειται σε αναθεώρηση όταν το επιβάλλει η μεταβολή των περιστάσεων. Ενδεικτικά, νέα δικαστική ρύθμιση μπορεί να απαιτηθεί αν μεταβληθεί ο τόπος διαμονής των τέκνων, η οικονομική ή στεγαστική κατάσταση των συζύγων ή οποιοδήποτε άλλο ουσιώδες δεδομένο στο οποίο στηρίχθηκε η αρχική απόφαση.
Τι Συμβαίνει μετά το Διαζύγιο
Η ειδική προστασία του άρθρου 1393 ΑΚ δεν συνεχίζεται αυτομάτως μετά τη λύση του γάμου. Σε περίπτωση δικαστικού διαζυγίου, η ρύθμιση παύει, κατά κανόνα, όταν η απόφαση του διαζυγίου καταστεί αμετάκλητη. Στο συναινετικό διαζύγιο, η λύση του γάμου επέρχεται με την κατάθεση αντιγράφου της σχετικής συμβολαιογραφικής πράξης στο αρμόδιο ληξιαρχείο ή με την ηλεκτρονική ενημέρωσή του.
Από τη λύση του γάμου και μετά, η χρήση της κατοικίας διέπεται από τους γενικούς κανόνες του εμπράγματου και του ενοχικού δικαίου. Εξετάζεται, επομένως, ποιος είναι κύριος, συγκύριος, μισθωτής ή φορέας άλλου δικαιώματος χρήσης, καθώς και αν υπάρχει συμφωνία ή άλλη αυτοτελής νομική βάση που επιτρέπει την παραμονή του πρώην συζύγου.
Η ρύθμιση της γονικής μέριμνας, ο τόπος διαμονής των τέκνων ή μια αξίωση διατροφής μπορεί να επηρεάζουν τις συνολικές στεγαστικές ανάγκες της οικογένειας, δεν παρατείνουν όμως από μόνα τους την εφαρμογή του άρθρου 1393 ΑΚ μετά τη λύση του γάμου.
Αν ο πρώην σύζυγος εξακολουθεί να χρησιμοποιεί το ακίνητο χωρίς αυτοτελές δικαίωμα, ο δικαιούχος μπορεί να επιδιώξει την απόδοσή του με το κατάλληλο νόμιμο μέσο και, ανάλογα με τις περιστάσεις, να εγείρει αξιώσεις για τη χρήση του. Η απομάκρυνση, ωστόσο, δεν επιβάλλεται αυθαίρετα με αλλαγή κλειδαριών ή άλλη μονομερή ενέργεια, αλλά μέσω της νόμιμης διαδικασίας.
Τι Ισχύει όταν το Ακίνητο Ανήκει σε Τρίτο
Αν η οικογενειακή στέγη ανήκει σε τρίτο ή χρησιμοποιείται βάσει μίσθωσης ή άλλης έννομης σχέσης, η δικαστική παραχώρηση της χρήσης δεν μεταβιβάζει την κυριότητα και δεν δημιουργεί δικαίωμα ισχυρότερο από εκείνο που υφίσταται απέναντι στον τρίτο. Η διάρκεια της μίσθωσης, οι όροι της και τα δικαιώματα του ιδιοκτήτη εξακολουθούν να εξετάζονται αυτοτελώς.
Ειδικά αν το δικαίωμα χρήσης της κατοικίας πηγάζει από εργασιακή σχέση μεταξύ του ενός συζύγου και τρίτου, το δικαστήριο μπορεί να παραχωρήσει τη χρήση στον άλλο σύζυγο μόνο εφόσον συναινεί και ο τρίτος. Πρόκειται για ρητή εξαίρεση που προβλέπεται στο άρθρο 1393 ΑΚ.
Πώς Ζητείται η Χρήση της Οικογενειακής Στέγης
Η ρύθμιση της χρήσης της οικογενειακής στέγης μπορεί να ζητηθεί με κύρια αγωγή, η οποία εκδικάζεται κατά την ειδική διαδικασία των οικογενειακών διαφορών.
Όταν υπάρχει επείγουσα περίπτωση ή ανάγκη αποτροπής άμεσου κινδύνου, μπορεί να ζητηθεί προσωρινή ρύθμιση με ασφαλιστικά μέτρα. Στο πλαίσιο αυτό, το δικαστήριο μπορεί να καθορίσει τον τρόπο χρήσης της κατοικίας, να διατάξει τη μετοίκηση του ενός συζύγου και να ρυθμίσει την κατανομή των κοινώς χρησιμοποιούμενων κινητών πραγμάτων. Σε εξαιρετικά επείγουσες περιστάσεις μπορεί να ζητηθεί και προσωρινή διαταγή.
Σε υποθέσεις ενδοοικογενειακής βίας μπορούν να διαταχθούν, μεταξύ άλλων, η απομάκρυνση του καθ’ ου από την οικογενειακή κατοικία και η απαγόρευση προσέγγισης συγκεκριμένων χώρων.
Πρακτικά Σημεία που Χρειάζονται Προσοχή
- Καταγράψτε ποιο ακίνητο αποτελούσε πράγματι την κύρια οικογενειακή κατοικία και με ποια νομική βάση χρησιμοποιείται.
- Συγκεντρώστε τον τίτλο ιδιοκτησίας, τη σύμβαση μίσθωσης ή οποιοδήποτε άλλο έγγραφο θεμελιώνει το δικαίωμα χρήσης.
- Τεκμηριώστε τις στεγαστικές ανάγκες κάθε συζύγου και, όταν υπάρχουν τέκνα, τον τόπο διαμονής, την καθημερινότητά τους και την ανάγκη διατήρησης σταθερού περιβάλλοντος.
- Εξετάστε αν απαιτείται άμεση προσωρινή προστασία μέσω ασφαλιστικών μέτρων.
- Αποφύγετε μονομερείς ενέργειες, όπως αλλαγή κλειδαριών, απομάκρυνση προσωπικών αντικειμένων ή διακοπή βασικών παροχών.
- Προγραμματίστε χωριστά τη νομική κατάσταση της κατοικίας μετά τη λύση του γάμου, καθώς η προστασία του άρθρου 1393 ΑΚ δεν συνεχίζεται αυτοδικαίως.
Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
Ποιος δικαιούται την οικογενειακή στέγη κατά τη διάσταση;
Δεν υπάρχει αυτόματο δικαίωμα κανενός συζύγου. Το δικαστήριο αποφασίζει κατά περίπτωση, σταθμίζοντας τις ειδικές συνθήκες κάθε πλευράς, το συμφέρον των τέκνων και τους λόγους επιείκειας.
Έχει σημασία ποιος είναι ιδιοκτήτης του σπιτιού;
Η κυριότητα λαμβάνεται υπόψη, αλλά δεν είναι από μόνη της καθοριστική. Το άρθρο 1393 ΑΚ επιτρέπει την προσωρινή παραχώρηση της χρήσης ακόμη και στον σύζυγο που δεν είναι ιδιοκτήτης.
Ισχύει η ίδια ρύθμιση μετά το διαζύγιο;
Όχι. Μετά τη λύση του γάμου, η χρήση της κατοικίας εξετάζεται βάσει της κυριότητας, της μίσθωσης, τυχόν συμφωνίας ή άλλης αυτοτελούς νομικής βάσης. Το άρθρο 1393 ΑΚ δεν θεμελιώνει αυτομάτως δικαίωμα παραμονής μετά το διαζύγιο.
Πώς μπορεί να ζητηθεί η χρήση της οικογενειακής στέγης;
Μπορεί να ζητηθεί με κύρια αγωγή κατά την ειδική διαδικασία των οικογενειακών διαφορών ή, όταν υπάρχει επείγουσα ανάγκη, με αίτηση ασφαλιστικών μέτρων.
Μπορεί να αλλάξει μεταγενέστερα η δικαστική απόφαση;
Ναι. Το άρθρο 1393 ΑΚ προβλέπει ότι η απόφαση υπόκειται σε αναθεώρηση όταν το επιβάλλουν οι περιστάσεις. Απαιτείται, όμως, νέα δικαστική κρίση και ουσιώδης μεταβολή των δεδομένων.
Τι γίνεται αν δεν υπάρχουν παιδιά;
Η διάταξη εφαρμόζεται και σε συζύγους χωρίς τέκνα. Το δικαστήριο εξετάζει τις ιδιαίτερες οικονομικές, στεγαστικές, επαγγελματικές και προσωπικές συνθήκες κάθε συζύγου και τους λόγους επιείκειας.
Μπορεί ο ιδιοκτήτης σύζυγος να αλλάξει μονομερώς τις κλειδαριές;
Η ύπαρξη κυριότητας δεν νομιμοποιεί αυθαίρετες ενέργειες, ιδίως όταν υπάρχει δικαστική ρύθμιση ή άλλο ισχύον δικαίωμα χρήσης. Η παράδοση ή απόδοση της κατοικίας πρέπει να επιδιώκεται με τη νόμιμη διαδικασία.
Τι ισχύει αν η κατοικία έχει παραχωρηθεί λόγω εργασίας;
Αν το δικαίωμα χρήσης προέρχεται από εργασιακή σχέση του ενός συζύγου με τρίτο, η παραχώρηση της κατοικίας στον άλλο σύζυγο απαιτεί και τη συναίνεση του τρίτου.
Η οικογενειακή στέγη αφορά μόνο την κύρια κατοικία
Ναι. Το άρθρο 1393 ΑΚ αφορά το ακίνητο που χρησίμευε ως κύρια κοινή διαμονή των συζύγων και όχι, κατά κανόνα, δευτερεύουσες κατοικίες ή εξοχικά.
Το παρόν άρθρο έχει καθαρά ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν συνιστά νομική συμβουλή. Κάθε υπόθεση απαιτεί εξατομικευμένη αξιολόγηση, με βάση τα συγκεκριμένα πραγματικά περιστατικά και το ισχύον νομικό πλαίσιο. Για εξειδικευμένη συμβουλή,. Για εξειδικευμένη συμβουλή, παρακαλούμε επικοινωνήστε με το γραφείο μας.
No comment