Η επιμέλεια και η διαβίωση του παιδιού μετά από διαζύγιο ή διάσταση των γονέων αποτελεί ένα από τα πιο σημαντικά ζητήματα του οικογενειακού δικαίου. Στην Ελλάδα, μετά τον Ν. 4800/2021, η φιλοσοφία του νομοθέτη στρέφεται στη συνεπιμέλεια, στη διατήρηση ουσιαστικής σχέσης και με τους δύο γονείς, και στην προτεραιότητα του συμφέροντος του παιδιού.
Ωστόσο, πολλοί γονείς αναρωτιούνται:
«Από ποια ηλικία μπορεί το παιδί να αποφασίσει μόνο του με ποιον θα μείνει;»
«Λαμβάνει υπόψη το δικαστήριο την άποψή του;»
«Μπορεί η γνώμη του παιδιού να καθορίσει την επιμέλεια;»
Το Νομικό Πλαίσιο της Γονικής Μέριμνας και της Επιμέλειας του Παιδιού
Το ελληνικό οικογενειακό δίκαιο, όπως καθορίζεται στα άρθρα 1511–1514 του Αστικού Κώδικα, προβλέπει ότι μετά από διαζύγιο ή διάσταση, η γονική μέριμνα συνεχίζει να ασκείται και από τους δύο γονείς, εκτός αν υπάρχει ειδική δικαστική απόφαση που ορίζει διαφορετικά. Η γονική μέριμνα περιλαμβάνει όλες τις βασικές αποφάσεις για το παιδί, όπως η υγεία, η εκπαίδευση, η διαπαιδαγώγηση και η διαχείριση της περιουσίας του.
Αντίθετα, η επιμέλεια αφορά την καθημερινή φροντίδα του παιδιού: τη διαμονή του, το πρόγραμμα του, τις σχολικές και εξωσχολικές δραστηριότητες και γενικότερα όλες τις πρακτικές πτυχές της ζωής του. Το δικαστήριο μπορεί να αποφασίσει ότι η επιμέλεια:
- θα ασκείται από κοινού από τους δύο γονείς (συνεπιμέλεια),
- θα ανατεθεί σε έναν μόνο γονέα,
- ή, σε σπάνιες και εξαιρετικές περιπτώσεις, σε τρίτο πρόσωπο, όταν κρίνεται ότι αυτό εξυπηρετεί ουσιαστικά το παιδί.
Κεντρικός άξονας όλων των αποφάσεων είναι πάντοτε το συμφέρον του ανηλίκου. Το δικαστήριο εξετάζει συνολικά το περιβάλλον, τη σταθερότητα, την ικανότητα κάθε γονέα να ανταποκριθεί στις ανάγκες του παιδιού, καθώς και τη σχέση του παιδιού με κάθε γονέα, προκειμένου να διασφαλίσει ότι θα ληφθεί η πιο κατάλληλη και προστατευτική απόφαση.
Σε αυτόν τον οδηγό αναλύουμε τι ισχύει σύμφωνα με τον Αστικό Κώδικα, τη νομολογία και τις σύγχρονες ψυχολογικές κατευθύνσεις.
Λαμβάνεται υπόψη η γνώμη του παιδιού;
Ναι.
Σύμφωνα με το Άρθρο 1511 ΑΚ, το δικαστήριο:
«Λαμβάνει υπόψη τις ανάγκες του ανηλίκου και, ανάλογα με την ωριμότητά του, την άποψή του.»
Η γνώμη του παιδιού δεν είναι δεσμευτική, αλλά αποτελεί σοβαρό κριτήριο. Το δικαστήριο εξετάζει:
- Την ηλικία
- Την ωριμότητα
- Τις συνθήκες διαβίωσης
- Τη σχέση με κάθε γονέα
- Την πιθανότητα χειραγώγησης
Η άποψη του παιδιού αποτελεί στοιχείο αξιολόγησης, αλλά το συμφέρον του παιδιού υπερισχύει οποιασδήποτε προτίμησης.
Από ποια ηλικία μπορεί να αποφασίσει μόνο του;
Στην ελληνική νομοθεσία δεν υπάρχει συγκεκριμένη ηλικία κατά την οποία το παιδί «αποφασίζει» με ποιον θα μείνει.
Υπάρχει μόνο η αρχή της ωριμότητας.
Παρόλα αυτά, η νομολογία έχει διαμορφώσει ορισμένες πρακτικές:
Ηλικία 7–12 ετών
Το παιδί μπορεί να εκφράσει άποψη, αλλά θεωρείται πολύ ευάλωτο σε επηρεασμό.
Η γνώμη του λαμβάνεται υπόψη, όχι όμως καθοριστικά.
Ηλικία 12–14 ετών
Το παιδί θεωρείται ικανό να εκφράσει πιο σταθερή και ώριμη άποψη.
Η γνώμη του μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την απόφαση, εφόσον δεν υπάρχουν ενδείξεις πίεσης.
Ηλικία 14–17 ετών
Το παιδί έχει πλέον ισχυρό ρόλο στη διαμόρφωση της απόφασης.
Στη συντριπτική πλειοψηφία των υποθέσεων, τα δικαστήρια:
- σέβονται την επιλογή του
- τη θεωρούν ένδειξη ωριμότητας
- δεν την αγνοούν, εκτός αν είναι επικίνδυνη ή προϊόν χειραγώγησης
Μετά τα 18
Το παιδί είναι ενήλικο και επιλέγει απόλυτα ελεύθερα.
Πώς εξετάζει το δικαστήριο τη γνώμη του παιδιού;
Το παιδί δεν δηλώνει την άποψή του μπροστά στους γονείς.
Η διαδικασία γίνεται:
✓ Σε ειδικό χώρο
✓ Με παρουσία δικαστή
✓ Συχνά με ψυχολόγο
✓ Με τρόπο προσαρμοσμένο στην ηλικία
Ο στόχος είναι το παιδί να εκφράσει ελεύθερα:
- Πού αισθάνεται ασφάλεια
- Ποια καθημερινότητα το βολεύει
- Τι σχέση έχει με τους γονείς
- Αν υπάρχει άγχος ή πίεση
Τι εξετάζει το δικαστήριο πέρα από τη γνώμη του παιδιού
Το συμφέρον του παιδιού είναι το κυρίαρχο κριτήριο.
Το δικαστήριο αξιολογεί:
- Την ικανότητα κάθε γονέα να φροντίσει το παιδί
- Τη σταθερότητα του περιβάλλοντος
- Την οικονομική κατάσταση
- Την ψυχική υγεία
- Τυχόν περιστατικά βίας ή παραμέλησης
- Την προηγούμενη συμμετοχή στη ζωή του παιδιού
- Τη σχέση του παιδιού με τα αδέλφια
- Την απόσταση σχολείου – κατοικίας
Η προτίμηση του παιδιού λαμβάνεται υπόψη μόνο εφόσον συμβαδίζει με το συμφέρον του.
Μπορεί το παιδί να ζητήσει αλλαγή επιμέλειας;
Ναι, αλλά όχι απευθείας.
Η διαδικασία γίνεται ως εξής:
- Ενημερώνει τον γονέα που έχει την επιμέλεια
- Ο γονέας προσφεύγει στο δικαστήριο
- Το δικαστήριο εξετάζει το αίτημα
- Λαμβάνει τη γνώμη του παιδιού ανάλογα με την ηλικία
Η αλλαγή επιμέλειας δεν γίνεται επειδή «το παιδί θέλει», αλλά επειδή το δικαστήριο κρίνει ότι είναι προς όφελός του.
Η συνεπιμέλεια και ο ρόλος της γνώμης του παιδιού
Ο Ν. 4800/2021 προωθεί:
- Συνεπιμέλεια
- Από κοινού άσκηση γονικής μέριμνας
- Επικοινωνία του παιδιού με τον άλλο γονέα στο 1/3 του χρόνου
Εάν όμως το παιδί εκφράσει ξεκάθαρα ότι:
- φοβάται κάποιον γονέα
- υπάρχει άσχημο κλίμα
- νιώθει πίεση
τότε η γνώμη του έχει καθοριστική αξία για το αν θα αλλάξει η επιμέλεια.
FAQ – Συχνές ερωτήσεις
Από ποια ηλικία αποφασίζει το παιδί;
Δεν υπάρχει νόμιμη ηλικία. Η άποψη λαμβάνεται υπόψη ανάλογα με την ωριμότητα, συνήθως πιο έντονα από τα 12–14 έτη.
Μπορεί η γνώμη του παιδιού να καθορίσει την επιμέλεια;
Μπορεί να επηρεάσει πολύ, αλλά δεν είναι η μόνη παράμετρος. Το δικαστήριο αποφασίζει με βάση το συμφέρον του παιδιού.
Το παιδί 14–16 ετών μπορεί να πει πού θέλει να μείνει;
Ναι, η γνώμη του έχει μεγάλη βαρύτητα, αλλά πάντα ελέγχεται αν είναι αποτέλεσμα επηρεασμού.
Τι γίνεται αν οι δύο γονείς μαλώνουν και το παιδί διχάζεται;
Η εξέταση του παιδιού γίνεται από δικαστή και ειδικούς για να διαπιστωθεί η πραγματική του θέληση.
Μπορεί το παιδί να αλλάξει την απόφασή του αργότερα;
Ναι, το δικαστήριο μπορεί να αλλάξει τη ρύθμιση αν κριθεί ότι το νέο αίτημα εξυπηρετεί το συμφέρον του.
Το παρόν άρθρο έχει καθαρά ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν συνιστά νομική συμβουλή. Κάθε υπόθεση απαιτεί εξατομικευμένη αξιολόγηση, με βάση τα συγκεκριμένα πραγματικά περιστατικά και το ισχύον νομικό πλαίσιο. Για εξειδικευμένη συμβουλή, παρακαλούμε επικοινωνήστε με το γραφείο μας.
No comment