Όταν ένα τέκνο γεννιέται κατά τη διάρκεια του γάμου της μητέρας ή μέσα σε τριακόσιες ημέρες από τη λύση ή την ακύρωσή του, ο νόμος καθιερώνει τεκμήριο πατρότητας υπέρ του συζύγου της μητέρας. Η ανατροπή του τεκμηρίου γίνεται μόνο δικαστικά, από τα πρόσωπα που ορίζει περιοριστικά ο Αστικός Κώδικας και μέσα στις ιδιαίτερα σύντομες προθεσμίες που ισχύουν για καθένα από αυτά.

Το τεκμήριο καταγωγής από γάμο

Κατά το άρθρο 1465 ΑΚ, τέκνο που γεννήθηκε κατά τη διάρκεια του γάμου της μητέρας του ή μέσα σε τριακόσιες ημέρες από τη λύση ή την ακύρωση του γάμου τεκμαίρεται ότι έχει πατέρα τον σύζυγο της μητέρας. Αν η γέννηση γίνει μετά την τριακοσιοστή ημέρα, η πατρότητα του συζύγου πρέπει να αποδειχθεί από εκείνον που την επικαλείται.

Πότε μπορεί να προσβληθεί η πατρότητα

Σύμφωνα με το άρθρο 1467 ΑΚ, η ιδιότητα του τέκνου ως γεννημένου σε γάμο μπορεί να προσβληθεί αν αποδειχθεί ότι η μητέρα δεν συνέλαβε από τον σύζυγό της ή ότι ήταν φανερά αδύνατο να συλλάβει από αυτόν κατά το κρίσιμο διάστημα, ιδίως λόγω ανικανότητας, αποδημίας ή έλλειψης σχέσεων.

Το άρθρο 1468 ΑΚ ορίζει ως κρίσιμο διάστημα της σύλληψης το χρονικό διάστημα από την τριακοσιοστή έως την εκατοστή ογδοηκοστή ημέρα πριν από τον τοκετό. Η ακριβής αποτύπωση του διαστήματος είναι κρίσιμη για την αξιολόγηση των πραγματικών περιστατικών και των αποδείξεων.

Ποιοι έχουν δικαίωμα προσβολής και μέχρι πότε

Τα άρθρα 1469 και 1470 ΑΚ αναγνωρίζουν δικαίωμα σε συγκεκριμένα πρόσωπα και προβλέπουν διαφορετική αποσβεστική προθεσμία για καθένα. Η λήξη της προθεσμίας ενός προσώπου δεν σημαίνει αυτομάτως ότι έχει λήξει και το αυτοτελές δικαίωμα κάποιου άλλου.

Ο ακριβής χρόνος έναρξης και λήξης της προθεσμίας πρέπει να εξετάζεται χωρίς καθυστέρηση. Το δικαίωμα ασκείται αυτοπροσώπως ή με ειδικό πληρεξούσιο και, μετά από άδεια του δικαστηρίου, από τον νόμιμο αντιπρόσωπο του δικαιούχου.

Πρόσθετοι αποκλεισμοί του δικαιώματος

Κατά το άρθρο 1471 ΑΚ, η προσβολή αποκλείεται μετά τον θάνατο του τέκνου, εκτός αν η αγωγή είχε ήδη ασκηθεί. Ο σύζυγος δεν μπορεί να προσβάλει αν αναγνώρισε ότι το τέκνο είναι δικό του πριν γίνει αμετάκλητη η απόφαση. Επίσης, κανένας από τους δικαιούχους του άρθρου 1469 δεν μπορεί να προσβάλει όταν ο σύζυγος είχε συναινέσει στην υποβολή της συζύγου του σε τεχνητή γονιμοποίηση.

Ποια στοιχεία εξετάζονται

• Ληξιαρχικές πράξεις, στοιχεία γάμου, διάστασης, λύσης ή ακύρωσης και οι ακριβείς ημερομηνίες.
• Πραγματικά περιστατικά σχετικά με τη δυνατότητα σύλληψης κατά το κρίσιμο διάστημα.
• Ιατρικά και γενετικά δεδομένα, εφόσον προσκομίζονται ή διατάσσονται νόμιμα στο πλαίσιο της δίκης.
• Έγγραφα, επικοινωνίες, ταξιδιωτικά στοιχεία, μάρτυρες και κάθε άλλο παραδεκτό αποδεικτικό μέσο.

Η εξέταση DNA μπορεί να έχει ιδιαίτερα σημαντική αποδεικτική αξία, αλλά δεν υποκαθιστά τον έλεγχο της νομιμοποίησης, των προθεσμιών και των λοιπών προϋποθέσεων της αγωγής. Η αποδεικτική διαδικασία και οι συνέπειες τυχόν άρνησης εξέτασης κρίνονται με βάση τους κανόνες της πολιτικής δικονομίας.

Τι συμβαίνει μετά την αμετάκλητη απόφαση

Με την αμετάκλητη απόφαση που δέχεται την προσβολή, το τέκνο χάνει αναδρομικά από τη γέννησή του την ιδιότητα του τέκνου που γεννήθηκε σε γάμο ως προς τον συγκεκριμένο σύζυγο. Στη συνέχεια, η πατρότητα άλλου άνδρα μπορεί να θεμελιωθεί με εκούσια ή δικαστική αναγνώριση, εφόσον συντρέχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις.

Υπάρχει σημαντική εξαίρεση: αν την προσβολή ασκήσει ο άνδρας της πέμπτης περίπτωσης του άρθρου 1469 ΑΚ και η αγωγή γίνει δεκτή, η ίδια απόφαση επιφέρει αυτοδικαίως δικαστική αναγνώριση του τέκνου από εκείνον.

Συχνές ερωτήσεις

Ποιοι μπορούν να ασκήσουν αγωγή προσβολής πατρότητας;

Μόνο τα πρόσωπα που απαριθμεί το άρθρο 1469 ΑΚ: ο σύζυγος, υπό προϋποθέσεις οι γονείς του, το τέκνο, η μητέρα και ο άνδρας που πληροί τις ειδικές προϋποθέσεις της πέμπτης περίπτωσης.

Μπορεί η μητέρα να προσβάλει την πατρότητα;

Ναι. Το δικαίωμά της αποκλείεται συνήθως ένα έτος μετά τον τοκετό, με την ειδική εξαίρεση των έξι μηνών μετά τη λύση ή ακύρωση του γάμου όταν υπήρχε σοβαρός λόγος μη προσβολής κατά τη διάρκειά του.

Αν πέρασε η προθεσμία του συζύγου, έχει λήξει κάθε δυνατότητα προσβολής;

Όχι κατ’ ανάγκην. Κάθε δικαιούμενος έχει αυτοτελές δικαίωμα και δική του προθεσμία, εφόσον πληροί τις νόμιμες προϋποθέσεις.

Είναι υποχρεωτική η εξέταση DNA σε κάθε υπόθεση;

Όχι αυτομάτως. Μπορεί να ζητηθεί ή να διαταχθεί στο πλαίσιο της αποδεικτικής διαδικασίας, ανάλογα με τα δεδομένα της υπόθεσης.

Η αναγνώριση από τον βιολογικό πατέρα γίνεται αυτομάτως μετά την προσβολή;

Κατά κανόνα απαιτείται η αντίστοιχη διαδικασία εκούσιας ή δικαστικής αναγνώρισης. Εξαίρεση αποτελεί η επιτυχής προσβολή από τον άνδρα της πέμπτης περίπτωσης του άρθρου 1469, οπότε η απόφαση επιφέρει αυτοδικαίως δικαστική αναγνώριση.

Μπορεί να γίνει προσβολή μετά τον θάνατο του τέκνου;

Όχι, εκτός αν η σχετική αγωγή είχε ήδη ασκηθεί πριν από τον θάνατο.

Συμπέρασμα

Η προσβολή πατρότητας είναι αυστηρά ρυθμισμένη διαδικασία. Το πρόσωπο που έχει δικαίωμα, η ακριβής αποσβεστική προθεσμία και η σύνδεση της προσβολής με τυχόν αναγνώριση πρέπει να εξετάζονται από την αρχή, πριν από οποιαδήποτε αποδεικτική ή διαδικαστική ενέργεια.

Σας αφορά ζήτημα τεκμηρίου ή προσβολής πατρότητας; Το γραφείο μας μπορεί να ελέγξει τη νομιμοποίηση, τις κρίσιμες ημερομηνίες και τα διαθέσιμα αποδεικτικά στοιχεία, ώστε να αξιολογηθούν εγκαίρως οι νόμιμες επιλογές.

Το παρόν άρθρο έχει καθαρά ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν συνιστά νομική συμβουλή. Κάθε υπόθεση απαιτεί εξατομικευμένη αξιολόγηση, με βάση τα συγκεκριμένα πραγματικά περιστατικά και το ισχύον νομικό πλαίσιο. Για εξειδικευμένη συμβουλή, παρακαλούμε επικοινωνήστε με το γραφείο μας.